Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) nedir?
Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD), patlayıcı ortam oluşabilen işyerlerinde patlama riskinin değerlendirilmesini, alınan önlemleri ve tehlikeli yerlerin sınıflandırmasını (zonlama) bir arada gösteren yazılı dokümandır. Hazırlanması, 30 Nisan 2013 tarihli ve 28633 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik" kapsamında işverenin yükümlülüğüdür (Madde 10).
PKD'de neler yer alır?
Yönetmeliğin 10. maddesine göre Patlamadan Korunma Dokümanında şu hususlar yazılı olarak yer alır:
- Patlama riskinin belirlendiği ve değerlendirildiği hususu,
- Yönetmelikte belirlenen yükümlülüklerin yerine getirilmesi için alınacak önlemler,
- İşyerinde Ek-1'e göre sınıflandırılmış yerler,
- Ek-2 ve Ek-3'te verilen asgari gereklerin uygulanacağı yerler,
- Çalışma yerleri ve uyarı cihazları da dahil olmak üzere iş ekipmanının tasarımı, işletilmesi, kontrolü ve bakımının güvenlik kurallarına uygun olarak sağlandığı,
- İşyerinde kullanılan tüm ekipmanın 25/4/2013 tarihli ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğine uygunluğu.
PKD ne zaman hazırlanır, ne zaman güncellenir?
Doküman işe başlamadan önce hazırlanır. İşyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli bir değişiklik, genişleme ya da tadilat yapıldığında yeniden gözden geçirilip güncellenir (Madde 10).
Patlamaların önlenmesi: öncelik sırası
Yönetmeliğin 5. maddesi, alınacak tedbirlerde şu öncelik sırasını belirler:
- Patlayıcı ortam oluşmasını önlemek,
- Yapılan işlemlerin doğası gereği patlayıcı ortam oluşmasının önlenmesi mümkün değilse patlayıcı ortamın tutuşmasını önlemek,
- Çalışanların sağlık ve güvenliklerini sağlayacak şekilde patlamanın zararlı etkilerini azaltacak önlemleri almak.
Risk değerlendirmesinde dikkate alınanlar
Yönetmeliğin 6. maddesine göre, patlayıcı ortamdan kaynaklanan özel risklerin değerlendirmesinde şunlar da dikkate alınır:
- Patlayıcı ortam oluşma ihtimali ve bu ortamın kalıcılığı,
- Statik elektrik de dâhil tutuşturucu kaynakların bulunma, aktif ve etkili hale gelme ihtimalleri,
- İşyerinde bulunan tesis, kullanılan maddeler, prosesler ile bunların muhtemel karşılıklı etkileşimleri,
- Olabilecek patlama etkisinin büyüklüğü.
Bölge (zon) sınıflandırması
İşveren, patlayıcı ortam oluşabilecek yerleri Ek-1'e göre sınıflandırır (Madde 9). Gaz, buhar ve sis için Bölge 0, 1 ve 2; toz için Bölge 20, 21 ve 22 kullanılır.
| Bölge (gaz, buhar, sis) | Bölge (toz) | Patlayıcı ortamın oluşması |
|---|---|---|
| Bölge 0 | Bölge 20 | Sürekli olarak veya uzun süreli ya da sık sık oluştuğu yerler |
| Bölge 1 | Bölge 21 | Normal çalışma koşullarında ara sıra oluşma ihtimali olan yerler |
| Bölge 2 | Bölge 22 | Normal çalışma koşullarında patlayıcı ortam oluşma ihtimali olmayan yerler ya da böyle bir ihtimal olsa bile ortamın yalnızca çok kısa süre kalıcı olduğu yerler |
Ek-1'deki nota göre, tabaka, tortu veya yığın halinde tutuşabilir tozların bulunduğu yerler, patlayıcı ortam oluşturabilecek diğer bir kaynak olarak dikkate alınmalıdır.
Bölgeye göre ekipman seçimi
Ek-3'e göre, risk değerlendirmesine göre hazırlanan Patlamadan Korunma Dokümanında aksi belirtilmemesi halinde ekipman ve koruyucu sistemler, ilgili ekipman yönetmeliğinde (94/9/AT) belirtilen kategorilere göre seçilir. Gazlar, buharlar, sisler ve tozlar için şu bölge-kategori eşleşmesi verilmiştir:
| Bölge | Kullanılabilecek ekipman kategorisi |
|---|---|
| Bölge 0 veya 20 | Kategori 1 |
| Bölge 1 veya 21 | Kategori 1 veya 2 |
| Bölge 2 veya 22 | Kategori 1, 2 veya 3 |
Organizasyonel önlemler (Ek-2)
Ek-2'deki asgari gerekler arasında, işverenin patlayıcı ortam oluşabilen yerlerde çalışanlara patlamadan korunma konusunda yeterli ve uygun eğitimi sağlaması (1.1) ile Patlamadan Korunma Dokümanında gerekli görülmesi halinde yazılı talimat ve çalışma izni sisteminin uygulanması (1.2) bulunur. Ayrıca patlayıcı ortam oluşabilecek bölümleri bulunan işyerlerinde faaliyete başlanmadan önce bütün işyerinin patlama yönünden güvenliğinin sağlandığı kanıtlanır; bu kanıtlama, patlamadan korunma konusunda eğitim almış ve/veya deneyimli ehil kişilerce yapılır (2.8).
LARA Danışmanlık PKD hizmetinin kapsamı
- Gaz, buhar ve toz kaynaklı patlayıcı ortam risk analizi
- Tehlikeli bölge sınıflandırması (zonlama)
- Ex ekipman uygunluğu değerlendirmesi
- Personel eğitimi
- Mevzuat ve saha ihtiyaçlarına göre uygulanabilir çözüm önerileri
- İşletmeye özel planlanan raporlama ve takip süreci
PKD'yi kendiniz hazırlamak isterseniz: LaraPKD
LaraPKD, PKD hazırlık süreçlerini web üzerinden hızlı, izlenebilir ve profesyonel şekilde yönetmenizi sağlayan yazılımımızdır. İlk 2 hafta ücretsizdir, sonrasında aylık 500 TL.
Çıktılar
- Profesyonel değerlendirme ve raporlama
- Düzeltici faaliyet önerileri
- Eğitim, takip ve denetim hazırlığı desteği
Çalışma modelimiz
01İhtiyaç Analizi
Sektör, proses, ekipman, kimyasal ve mevcut dokümanlar değerlendirilir.
02Saha İncelemesi
Riskler, uygunsuzluklar ve denetim hazırlığı gerektiren konular sahada tespit edilir.
03Raporlama
Hizmet kapsamına göre rapor, plan, analiz veya belgelendirme dosyası hazırlanır.
04Eğitim ve Takip
Uygulama, eğitim, düzeltici faaliyet ve revizyon süreçleri takip edilir.
Hizmet verdiğimiz sektörler
- Üretim Tesisleri
- Kimya ve Laboratuvar
- Lojistik ve Depolama
- Gıda ve Perakende
- Kişisel Bakım İşletmeleri
- Konaklama Tesisleri
- Enerji ve Bakım
- Kurumsal Tedarik Zinciri
Sektörünüz listede yok mu? Bize yazın; ihtiyacınıza göre kapsam belirleyelim.
Sık sorulan sorular
PKD nedir ve dayanağı nedir?
Patlayıcı ortam oluşabilen işyerlerinde patlama riskinin değerlendirilmesini, alınan önlemleri ve sınıflandırılmış yerleri gösteren yazılı dokümandır. Dayanağı, 30 Nisan 2013 tarihli ve 28633 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmeliğin 10. maddesidir.
PKD ne zaman hazırlanır?
Yönetmeliğin 10. maddesine göre iş başlamadan önce hazırlanır. İşyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli bir değişiklik, genişleme ya da tadilat yapıldığında yeniden gözden geçirilip güncellenir.
Bölge 0, 1, 2 ve 20, 21, 22 ne anlama gelir?
Gaz, buhar ve sis için Bölge 0, 1, 2; toz için Bölge 20, 21, 22 kullanılır. Bölge 0 ve 20, patlayıcı ortamın sürekli olarak veya uzun süreli ya da sık sık oluştuğu yerlerdir; Bölge 1 ve 21'de ortam normal çalışma koşullarında ara sıra oluşma ihtimali taşır; Bölge 2 ve 22'de normal çalışma koşullarında oluşma ihtimali yoktur ya da böyle bir ihtimal olsa bile ortam yalnızca çok kısa süre kalıcıdır (Ek-1).
Hangi bölgede hangi kategori ekipman kullanılır?
Ek-3'e göre Bölge 0 veya 20'de Kategori 1, Bölge 1 veya 21'de Kategori 1 veya 2, Bölge 2 veya 22'de Kategori 1, 2 veya 3 ekipman kullanılır.
Patlamalara karşı tedbirlerde öncelik sırası nedir?
Önce patlayıcı ortamın oluşması engellenir, bu mümkün değilse tutuşma önlenir, son olarak patlamanın zararları azaltılır (Madde 5).
Bu hizmet için bizimle iletişime geçin
Kısa bir ön görüşmeyle ihtiyaçları netleştirebiliriz.
Diğer hizmetlerimiz
Kaynak: Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 30.04.2013, sayı 28633). Bu sayfadaki mevzuat bilgileri, Resmî Gazete'de yayımlanan metinlere dayanır; güncel yürürlük durumu için Mevzuat Bilgi Sistemi'ni kontrol ediniz. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.